Yüzde Hesaplama
Bir sayının yüzdesi, sayı ile yüzdenin çarpımının 100'e bölümüdür: 200'ün yüzde 15'i 200 × 15 ÷ 100 = 30. Bir sayının diğerinin yüzde kaçı olduğu ise parçanın bütüne bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur.
200 sayısının yüzde 15'i
30
Yüzde nasıl hesaplanır?
Yüzde, bir miktarın 100 eşit parçasından kaçının alındığını gösterir. Bu yüzden her yüzde hesabı aynı iki işleme dayanır: 100'e bölmek ve çarpmak. Hangi sorunun sorulduğuna göre formül değişir.
| Soru | Formül | Örnek |
|---|---|---|
| 200'ün yüzde 15'i kaçtır? | sayı × yüzde ÷ 100 | 30 |
| 30, 200'ün yüzde kaçıdır? | parça ÷ bütün × 100 | %15 |
| 80'den 100'e artış yüzde kaç? | (yeni − eski) ÷ eski × 100 | %25 |
| 500 TL'ye yüzde 20 zam | sayı × (1 + yüzde ÷ 100) | 600 |
| 500 TL'den yüzde 20 indirim | sayı × (1 − yüzde ÷ 100) | 400 |
Artış ve azalış yüzdesi aynı değildir
80'den 100'e çıkış yüzde 25 artıştır, ama 100'den 80'e iniş yüzde 20 azalıştır. İki hesapta da fark 20'dir; değişen, farkın bölündüğü başlangıç değeridir. Fiyat karşılaştırırken hangi değerden yola çıktığını bu yüzden belirlemek gerekir.
Art arda iki yüzde toplanmaz
Bir ürüne önce yüzde 10, sonra yüzde 10 daha zam gelirse toplam artış yüzde 20 değil yüzde 21 olur: 100 TL önce 110 TL'ye, sonra 121 TL'ye çıkar. İkinci zam, ilk zamla büyümüş tutarın üzerine uygulanır. Aynı mantıkla yüzde 50 indirimden sonra gelen yüzde 50 indirim ürünü bedavaya düşürmez, fiyatı dörtte birine indirir.
Puan ve yüzde puan farkı
Bir oranın yüzde 40'tan yüzde 50'ye çıkması 10 yüzde puanlık artıştır, ama oranın kendisi yüzde 25 artmıştır. Faiz, enflasyon ve anket sonuçlarında bu ikisi sık karıştırılır; araçtaki "değişim yüzdesi" seçeneği ikinci anlamı, yani oransal değişimi hesaplar.
Yüzdesi bilinen sayıyı bulmak
"Yüzde 15'i 30 olan sayı kaç?" sorusunda parça yüzdeye bölünüp 100 ile çarpılır: 30 × 100 ÷ 15 = 200. İndirimli fiyattan ilk fiyatı ya da KDV tutarından matrahı bulurken aynı mantık kullanılır.
Excel'de yüzde formülleri
- Bir sayının yüzdesi: =A1*B1 (B1 hücresine 15% yazılır) ya da =A1*15/100
- Yüzde kaçı: =A1/B1, sonra hücre biçimi Yüzde yapılır
- Değişim yüzdesi: =(B1-A1)/A1, hücre biçimi Yüzde